La Retbutiko
FEL, ĉiam io nova! Por skribi al ni
Indekso
Aktualaj kaj novaj temojĈefa FEL-indekso
Retbutiko
Eldonoj
Ekspedmanieroj
Via konto
Kiel pagi?
La IBAN-sistemo
Kreditkartoj
Adresŝanĝoj
Privilegiaj klientoj

La libro de la mirindaĵoj
aŭ La priskribo de la mondo

  • Verkinto: Marko Polo
  • Tradukinto: D. Moirand
  • Speco: alia libro
  • Haveblo: Eble mendebla
  • Prezo: ±€33.00
  • Eldonjaro: 2001
  • Formo: libro
  • Priskribo: Unu el la plej legataj kultur-peraj verkoj de la Mezepoko, riĉa observaro de vigl-okula Venecia komercisto vaste vojaĝinta de Zanzibaro ĝis Ĉinio.
  • Paĝoj: 445
  • Alto: 210 mm
  • ISBN: 9290170751
  • Notoj: Ilustrita Serio Oriento-Okcidento, n-ro 34
  • Recenzo:
  • Pritakso: Aldoni mian pritakson
Retmesaĝo de novaj
FEL ĉe Facebook
FEL ĉe Twitter

Vojaĝante kun Marko Polo


2002

Ĉu eblas vojaĝi tra la tempo?

Kion vi faras, se vi volas viziti Italion? Vi simple – se vi havas tempon kaj monon – konsultas vian Pasportan Servon, iras al la plej proksima stacidomo, aĉetas bileton kaj post kelkaj horoj en trajno vi estos (ekzemple) en „la Eterna Urbo” Romo. Tamen se vi volas viziti ne la modernan Romon, sed tiun de Cezaro aŭ Aŭgusto, kion vi faru? Ĉu viziti la ruinejojn de la Forumo? Ĉu eble kun dika gvidlibro, kiu klarigas la signifon de la restintaj ŝtonaroj? Mi ne scias, ĉu tio kontentigos vin aŭ ne. Sed mi iomete dubas.

Se vi volas viziti la antikvan Romon, tiam vi iru ne al la fervojo, sed iru al via libro-bretaro (aŭ -vendejo), elektu unu aŭ du volumojn de antikvaj verkistoj kaj eklegu. Tiel antikvuloj mem interparolos kun vi. Kaj vi ekscios, kion ili pensis, aŭdis kaj vidis, kaj ne tion, kion ni pensas, ke ili pensis ...

Sed mi ja recenzas La libron de mirindaĵoj de Marko Polo. Do kial mi komencis de Italio? Ĉu ĉar li estis veneciano, italo? Jes ja, sed estis alia kaŭzo. Tiu esperanta traduko povas esti por vi vera tempovojaĝilo en la epokon jam pli ol 700 jarojn for de ni. Tiu epoko estis epoko de grandaj konfliktoj. Pri la krucmilitoj inter la kristanoj kaj islamanoj ni ja, eble, ankoraŭ rememoras, sed samtempe Okcidenton minacis alia imperio: Ĉingisĥano komence de la 13a jarcento fondis la mongolan mondimperion. Tiu imperio iom post iom englutas ne nur Ĉinion kaj Mongolion, sed baldaŭ preskaŭ ĉion en Azio, inkluzive de Irano, Irako, pli malpli Turkio kaj de grandaj partoj de la orienta kaj meza Eŭropo.

En la jaro 1241 apud Lignico (Pollando) kaj poste apud Vieno la okcidentanoj sukcesis kontraŭstari kaj rebati la malamikajn soldatarojn. En 1370 tiu giganta imperio suferis gravan baton: Ĉinio – longtempe mongola teritorio – sukcesis venki kaj elpuŝi la mongolan dinastion. Tiu politika ŝanĝo ankaŭ tre influis la ĉinan vivon: la nun ekreganta Ming-dinastio malpermesis, ekzemple, ĉiujn religiojn, kiuj ne estis origine ĉinaj, sed permesataj kaj tolerataj aŭ eĉ subtenataj de la mongoloj kiel ekzemple, la kristanismon.

Sed inter tiuj gravaj datoj por la historio de la mondo, la patro kaj onklo de Marko Polo en la sesdekaj jaroj de la 13a jarcento kaj poste ankaŭ Marko mem (1272 ĝis 1296) vojaĝis al la malproksimega Azio. Ni ne forgesu, ke oni marŝis, eble, du aŭ tri jarojn piede por atingi la ĉefurbon de la mongoloj, la nunan Pekinon.

Tamen la Poloj ne estis la unuaj eŭropanoj kaj ankaŭ ne la lastaj, kiuj komencis la vojaĝon kaj sukcesis vivaj reveni. Marko mem mencias aliajn, kiujn ili dum la vojaĝo renkontis. Sed por ni Marko Polo kaj lia libro tial estas tiel grava, ĉar la aliaj ne postlasis tiom da informoj kiel li. Tiu merito por Marko kaj feliĉo por ni – la posteuloj – estis kaŭzita de malfeliĉa evento en la vivo de Marko. Lia gepatra urbo Venecio malvenkis en milito kontraŭ Ĝenovo kaj li iĝis malliberulo. Sed dum la restado en la mallibero (inter 1298 kaj 1299) li diktis sian verkon al Rustichello [rustikello]. Fakte sen tiu ĉi persono, verŝajne, neniu plu scius ion pri la fama vojaĝo de la Poloj. Sed nun ne imagu, ke Marko diktis en senluma kaj malpura mallibereja ĉambraĉo! Altklasaj malliberuloj kiel ili, ĝuis certajn privilegiojn, kaj povis, ekzemple, promeni, akcepti vizitojn de amikoj, renkontiĝi, ktp.

Tiu traduko el la malnova franca sukcesas tre bone redoni la etoson de tiu fora epoko. La tradukinto Daniel Moirand kreis verkon, kiu dum legado preskaŭ ŝajnigas, ke vi aŭdas la voĉon de Marko, diktante al vi siajn aventurojn. Sed ĉar ja la tempoj preterfluis kaj ŝanĝiĝis, necesis ne nur bona traduka kapablo. Por helpi al la leganto vojaĝi al la tempo de Marko, necesas informoj pri la tempo kaj ĝiaj cirkonstancoj. Tiujn abunde kaj en sufiĉa, ne troa kvanto donas la antaŭ- kaj postparolo kaj la multaj piednotoj. Per ili vi havas enkondukon en la epokon laŭ la hodiaŭa scienco kaj scio.

Mi gratulas al Daniel Moirand, ĉar li sukcesis verki libron, kiu ne nur estas bona, sed, certe, almenaŭ samaltkvalita kiel traduko en unu el la naciaj lingvoj. Estu pli da tiaj libroj en nia lingvo!

Wolfram Rohloff

La libro de Marko Polo kaj ĝiaj tradukoj


2002. №3 (89)

Impona akiro

Jen unu el la plej famaj libroj de la monda literaturo tradukita en Esperanton. Marko Polo estas unu el la plej konataj vojaĝantoj en la historio, kaj kio povas pli konveni al la serio Oriento-Okcidento ol priskribo, fare de veneciano, de la mezepoka Azio je kriza momento de ĝia historio?

La tradukinto estas Daniel Moirand, multjara (1991–2001) membro de la Akademio, kiu dediĉis al la traduko kvar jarojn da intensa laboro.

Ankaŭ tipografie la libro aspektas impone: 445 paĝoj bele presitaj kaj sufiĉe bone binditaj. Antaŭparolo de la tradukinto kaj abundaj piednotoj devas helpi al la leganto kompreni, pri kio temas. Resume, la eldonaĵo tre konvenas por impresi la publikon — kaj la esperantistojn, kaj la eksterulojn.

La originala Libro

La aŭtoroj

Fakte, la libro de Marko Polo havas almenaŭ du aŭtorojn, kaj estis homo kies rolo en la sukceso de la verko estis ne malpli granda ol tiu de Marko. Ĉar Marko estis nek unua, nek lasta; aliaj vojaĝintoj postlasis konsiderinde pli fidindajn kaj valorajn informojn; sed neniu tiom famiĝis kiel Marko Polo.

La vera nomo de tiu homo estis, probable, Rustichello [rustikelo] el Pizo; tiu italo verkis franclingve kavalirajn romanojn, sed sian nomon li senmortigis ĝuste per tiu iniciato: literature prilabori la rakonton de Marko Polo.

Verdire, estas problemo koncerne la nomon: italo, li preferis francigi sian nomon kaj verkojn. La francoj tamen obstine lin nomas Rustichello (kaj tiel ankaŭ en la recenzata libro); tio eĉ pensigas pri Napoleono, kiun la aristokratoj persiste nomis Buonaparte. Nu, mi respektos lian plumnomon Rusticien, kvankam transskribe: Rustisjeno.

Probable Rustisjeno elektis la materialon kiu, liaopinie, povus interesi la publikon — kiun nome, li indikis jam en la unua frazo de la Libro:

Sinjoroj, Imperiestroj kaj Reĝoj, Dukoj kaj Markizoj, Grafoj, Kavaliroj kaj Burĝoj kaj ĉiuj vi, kiuj volas koni la diversajn homajn rasojn kaj la malsamecon de la diversaj regionoj de la mondo …
Komencante rakonton pri vere granda vojaĝo tra regnojn multoble pli grandaj ol la tuta mikroskopa Eŭropo, Rustisjeno ceremonie riverencas ties etajn moŝtulojn. Mi ne povis ne rememori la respektan admiron de Gulivero priskribanta la majeston de la Liliputa Reĝo. Tiu unua frazo tre klare esprimas la tuton: rakonto pri granda vojaĝo, filtrita kaj ornamita de liliputa ĵurnalisto por plaĉi al liliputa publiko.

La fontoj

La tradukinto konstatas:
La granda sukceso de la Libro estis tia, ke granda nombro da kopioj kaj manuskriptoj aperis (143) … Neniun tekston eblas konsideri kiel kompletan … La itala eldono de 1928 provas fari la unuan sintezon de tiu materialo, sed la kompleta sintezo aperis nur en 1938 … far la profesoroj Moule kaj Pelliot. Tiu eldono donas rekonstruitan sintezan tekston surbaze de “ĉiuj” ekzistantaj manuskriptoj … Pro tio kelkaj specialistoj konsideras ĝin fantazia, sed pri tia opinio respondecas nur ili.
Ja laŭ tiu ĉi sinteza teksto estas farita la nuna traduko en Esperanton.
Mi konfesu, ke mi samopinias kun tiuj “kelkaj specialistoj”. La normala filologia praktiko: elekti la plej fidindan fonton kaj kompletigi ĝin per variantoj kaj diferencoj, garantias ke Mi havis okazon kompari tiun sintezan tekston kun la rusa traduko de I.P. Minajev, unue eldonita en 1902 kompletigite kaj komentite de V.V. Bartold. La ĉefteksto de tiu traduko sekvas la malnovfrancan tekston de Rustisjeno, kelkaj kromaĵoj aperas kiel aparte markitaj kromĉapitroj (se ili taŭgas tiaforme), la variantoj aperas en finteksta komentaro (ekz-e la materialo de ĉap. CLV estas malsame prezentita ĉe Rustisjeno kaj ĉe Ramusio [ramuzio], kaj maleblas kombini ilin sen iel difekti unu aŭ alian; tial en la rusa traduko la dua aperas en la aldono).

Krom tiuj teoriaj principoj mi proprasperte vidis grandan plibonigon esencan: la sinteza teksto Esperanta duoble pli longas ol la rusa traduko de la Rustisjena manuskripto — sed ĝuste tial la rusa teksto estas konsiderinde malpli teda. Ekz-e la vojo al Ĉinio okupas 92 paĝojn en la sinteza teksto, kaj nur 44 paĝojn en la rusa traduko laŭ la teksto Rustisjena; kaj la diferencoj, plejparte, estas piaj legendoj kaj erudiciaj mitoj, kiujn probable enŝovis kopiisto aŭ alia okcidenta klerulo, kiu ne bezonis forlasi sian Parizan kabineton por produkti tiun makulaturon. Fakte, ĝuste en tiaj kabinetoj plej komforte vivas la ĥimeroj.

La informoj

Kiom valorajn informojn entenas la Libro? Jen kion ĝi rakontas pri Rusio (pĝ. 418–419):
Sciu tre vere, ke oni trovas en Rosio la plej grandan malvarmon, kiu estas en la mondo, kaj oni eskapas ĝin nur kun granda peno … Kaj se ne estus la multaj vaporbanejoj, kiuj troviĝas tie, la homoj ne kapablus malhelpi morti pro malvarmo. Sed vere estas multaj vaporbanejoj, kiujn pie konstruigas la nobeloj kaj potenculoj, tute same kiel ĉe ni, ili konstruigas malsanulejojn. En tiujn vaporbanejojn ĉiuj homoj rajtas impeti tien se bezonate. La malvarmo estas foje tiel intensa, ke la homoj irantaj hejmen, aŭ de iu loko al alia por siaj aferoj, kiam ili forlasis iun banejon, ili estas preskaŭ trafrostitaj antaŭ ol atingi la postan, kvankam ili estas tiel oftaj kaj tiel proksimaj, ke, laŭ tio kion oni diras, ne estas inter ili pli ol 60 paŝoj. Tiel do, kiam bone varmigita homo forlasas iun banejon, li frostiĝas laŭmezure de sia irado al la alia, sed li tre rapide eniras en ĝin kaj tie varmiĝas… kaj tiel plu, ĝis li atingis sian hejmon aŭ ian ajn lokon kien li deziris iri …
… Sed la damoj, kiuj restas dum tuta tago en tiuj drinkegadoj, ne malaperas por pisi; iliaj servistinoj alportas al ili grandajn spongojn, kaj ŝtele subŝovas ilin tiamaniere, ke la aliaj personoj ne rimarkas tion. Unu el ili ŝajne babilas kun sia mastrino, dum alia subŝovas al ŝi la spongon, kaj tiel, la mastrino sidante pisas en la spongon; poste la servistino forprenas la spongon tute plenan. Kaj tiel ili pisas kie ajn ili volas.
Tio ne tute malveras: efektive, vintre en Rusio malvarmas, kaj la rusoj ŝatas ŝvitbanejon; la cetero estas amuza fantazio. En la rakontoj pri la ceteraj landoj estas simila miksaĵo, kvankam malpli amuza.

Per si mem la Libro ne estas valora fonto historia (mi ne scias ekzemplon de ĝia utilo por pruvi aŭ malpruvi ion ajn en studoj historiaj). La fontoj islamaj aŭ ĉinaj estas multe pli riĉaj, precizaj, fidindaj — kaj multaj el ili estas pli artismaj. Alia afero, ke inter la eŭropanoj nur la fakuloj legas kaj povas aprezi la psiĥologian valoron de verkoj kiel La sekreta historio de la mongoloj (aperinta en Ĉinio 15 jarojn antaŭ ol Marko naskiĝis).


Kio estis Marko Polo?

La komunan opinion resumas la teksto sur la dorsa kovrilo: “La vigl-okula komercisto Marko Polo”. Traleginte la libron en du tradukoj, mi ne plu scias tion. Nenie en la Libro estas indikitaj la celoj kaj cirkonstancoj de la vojaĝo. Pri negocaj interesoj tute ne temas. Estas tamen indikite, ke Marko kaj liaj parencoj transportas leterojn inter la papo kaj la mongolaj ĥanoj; tamen ili ne estas diplomatoj plenumantaj komision — pli ĝuste, ili igas la papojn komisii al ili tion.

Nenie estas indikite, kial ili elektis tiom malfacilan vojon tra la Iranajn kaj Afganiajn montarojn, anstataŭ iri la bone konatan kaj bone funkciantan Silkan vojon. Cetere, kiun vojon fakte iris la Poloj neniu scias precize; Marko kaj Rustisjeno rakontas ĉion kion ili legis aŭ aŭdis pri Azio samtone kiel pri la vojaĝo mem, sen iel marki fontajn diferencojn. Tial diversaj aŭtoroj malsame rekonstruas la Markan vojon sur la mapo. Granda diferenco disde la samepokaj vojaĝraportoj de Plano-Karpini aŭ Rubruko, kun precizaj lokoj kaj datoj.

La dokumentaj esploroj (de testamentoj ktp) pruvis, ke la fabelaj riĉoj alportitaj de la Poloj el ilia vojaĝo estas romanista elpensaĵo; la familio estis kaj restis sufiĉe modestaj negocistoj. Ankaŭ la interesoj de la “vigl-okula komercisto” estas nekutimaj por negocisto: pleje lin interesas ĉasado (precipe birda) kaj efektaj ekzotaĵoj. La ĉasojn de la granda ĥano Marko priskribas en 4 ĉapitroj (XCIII–XCVI); ankaŭ dumvoje li pleje atentas la falkojn kaj akcipitrojn.

Ĉe la kortego de la granda ĥano Ĥubilajo Marko pasigis 17 jarojn (1275–92), tamen liaj informoj pri la historio de la mongoloj, kaj eĉ pri la eventoj okazintaj antaŭ liaj okuloj estas same konfuzaj kiel la Bibliaj informoj pri la najbaraj popoloj: la personoj kaj datoj estas konfuzitaj; la nomoj, apenaŭ rekoneblaj. En ĉap. XVII Marko fanfaronas pri sia granda rolo ĉe la kortego; la ĉinaj fontoj tion ne konfirmas, sed jen interesa aserto:

Kiel saĝa homo, kiu konas ĉiujn strangaĵojn de la sinjoro, li [t.e. Marko] tre penis ekscii kaj aŭskulti ĉion, kio laŭ lia scio plaĉos al la Granda Ĥano. Li bone finplenumis sian taskon, danke al Dio, kaj li kapablis rakonti multajn novaĵojn kaj strangaĵojn. Kaj la Granda Ĥano, la konduto de Marko Polo tiom plaĉis al li, ke li multe da bono deziris al tiu, kaj tre honoris lin, kaj tenis lin tiom proksima al sia persono, ke la aliaj nobeloj tre enviis lin.
Alivorte, probable Marko kaj Rustisjeno havis sufiĉe similajn rolojn ĉe siaj respektivaj kortegoj: ĵurnalistoj, ĉasantaj sensaciojn por plaĉi “al la sinjoro”.


La valoro de la Libro

Iuj opinias ke la Libro de Marko Polo estas rakonto pri vojaĝo. Certe ne. Ni ne scias, kiujn lokojn kaj kiam Marko vizitis. Pliparto de liaj informoj estas evidente duamanaj, ekz-e la tutan Okcident-Azian parton probable kompilis Rustisjeno.

Sed estas aferoj kiujn nur Marko povis scii (ekz-e pri tumulto en Pekino el ĉap. LXXXVII — laŭ la ĉinaj fontoj iu Po-lo partoprenis postan enketon, kaj Marko mem sin prezentas atestanto); ankaŭ pri ili lia rakonto konfuzas personojn kaj lokojn.

Kompreni la Okcidenton

La Libro de Marko Polo ja estas instrua — ĝi estas instrua pri la interesoj de la Okcidenta publiko. Ĝia sukceso (eĉ se ne tuja) pruvas, ke Marko kaj Rustisjeno ĝin divenis ĝuste — pli ĝuste ol la samtempaj kaj pli valoraj verkoj de Rubruko aŭ Plano-Karpini.

Eĉ (kaj precipe) per siaj eraroj kaj fantazioj la Libro influis la historion. Jen kelkaj ekzemploj.

Ne sciante kiel francigi la italan saggio (pezounuo, 4,7 g), Rustisjeno kreas vorton saie, kiu simple ne ekzistas; la francoj konjektis, ke tio estas misskribita sac, kaj tiel gramoj da oro iĝis sakoj da oro. (La legantoj de la esperanta traduko pri tiu mirindaĵo ne scios, tie aperas korektitaj kursivaj saggisaĝjoj.)

La rakonto de Marko-Rustisjeno stimulis la rabistan entreprenemon de la eŭropanoj, kiel unu el fontoj de la epoko de la Grandaj Geografiaj Malkovroj (kaj de la plej kruela Koloniismo); tie ne gravis la fakta precizo, eĉ male, la eraroj kaj troigoj pri la oraj tegmentoj kaj valoregaj diamantoj estis pli inspiraj ol la vero. Ekzempleron de Latina traduko de la Libro kunprenis Kolumbo en sian vojaĝon al Ameriko (ĝi konserviĝis, kun pli ol 70 notoj faritaj per lia mano).

Malpli grave: malkovrinte la grandan insulon oriente de Afriko, la eŭropanoj certis, ke temas pri “la insulo Mogedaŝo/Madeigascar” (la manuskriptoj prezentas variantojn de la nomo), kiu ĉe Marko probable estis la kontinenta “Mogadiŝo”; per nia Madagaskaro ni eternigis tiun eraron (kvankam ĝi ne sufiĉis por hejmigi sur la insulo la Somaliajn kamelojn kaj elefantojn — pĝ. 376).

Resume, la valoro de la Libro estas ne en ĝi mem, sed en ĝia socihistoria rolo (simile pri Biblio, kies propraj informa valoro kaj fidindo estas tiom malgrandaj, kiom grandas ĝia ekstera rolo historia).


La teksto Esperanta

Malbone redaktita

La teksto suferas pro manko de redaktado. Jam en la enhavtabelo mi vidas: Kvara parto (post la samnivelaj 1a, 2a, 4a Libroj). Multaj tradukŝanĝoj estas faritaj nekonsekvence: ekz-e, la mezurunuo polmo, anoncita sur pĝ. 56 (proks. 12 cm), en la ĉefteksto preskaŭ ĉie aperas kiel palmo, ofte kun komika efekto:
granda multo de sovaĝaj ŝafoj, kiuj estas tre grandaj, ĉar ili havas tre longajn kornojn, kelkajn pli ol ses palmojn longajn [pĝ. 129].
Mia naskiĝloko (Uzbekio) aperas en la notoj jen kiel Transoksanio (persa vidpunkto, mian tutan vivon mi loĝas sur tiu “transa” flanko de Amudarjo; cetere, por la koncerna epoko pli konvenus la araba nomo Maveranahro / Mawarannahr ol tiu latinaĵo), jen kiel Transoksanejo (pĝ. 194). Jen Bukhara, jen Buĥara, iam ambaŭ sampaĝe. Esperante preferinda Baktrio (lando kies ĉefurbo estis Baktra, pĝ. 125) najbaras kun Baktriano (pĝ. 124) — formo kiun preferas la franca. Ktp ktp.

Nomoj propraj

Tre salutinda estas uzo de la ĝusta formo Ĉingis anstataŭ la kriplaj formoj Ĝingis aŭ eĉ Ĝinĝis (?!) aperantaj en PIV. Tamen la skribo Ĉingis Ĥano estas gramatike stranga, kiel Artur Reĝo; devas esti aŭ ĥano Ĉingis,Ĉingisĥano.

Strange aspektas la malnecesaj pedantaĵoj, kiel Baghdado (pĝ. 90) aŭ qypĉaqaj Turkoj (pĝ. 87); la etna nomo, efektive grava kaj bezonata (tiom ke ĝi aperas kun diversaj finaĵoj Esperantaj), meritas asimilitan formon kipĉakoj.

Ni jam vidis, ke la solan nomon francigindan (Rustisjeno) la tradukinto lasis itala; sed ial li francigis amason da aliaj nomoj, tradicie asimilatajn, ekz-e ni trovas (pĝ. 42) Jean de Plan Carpin (kaj eĉ kun transskribo de la franca prononco) por italo Giovanni da Pian del Carpini, kiu verkis Latine, kaj kies nomon oni kutime asimilas: Иоанн де Плано Карпини, John of Plano Carpini, Johann de Plan Carpini, Jean de Plan Carpin… Do, Esperante mi atendus Johano Plano-Karpini.

La plej ŝoka estas la francaĵo Tartaroj. Tiu plata kalemburaĉo ial havis sukceson en la Okcidento, sed por la rusa okulo tio estas netolereble malbongusta. La tradukinto diras ke li lasis tiun formon intence; sed li ne klarigas motivojn de tiu insulta intenco. Ĝi neniel harmonias kun la tono de Marko, kiu samtiom admiras la tatarojn (mongolojn), kiom li abomenas la islamanojn; kaj la rusa komentisto notas, ke la franca tekstoeldono fare de Pauthier konsekvence uzas la ĝustan formon tataro.

Scii ambaŭ lingvojn

Ĝenerale, la tradukanto devas bone scii ambaŭ lingvojn, kaj la fontan, kaj la celan. Legante ĉi tiun tradukon mi ofte sentis ĉeeston de fremda ĝenulo, neniel rilata al la originalo aŭ al Esperanto: de la moderna franca lingvo.

Temas ne nur pri la krudaj francaĵoj, kiel rilato pri batalo anstataŭ raporto pri batalo (pĝ. 180); sed ankaŭ pri diversaj patinaĵoj, kiujn eble postulas la franca tradicio, sed kiuj ĝenas en traduko Esperanta.

Unu tia ekzemplo estas tartaro, france tradicia, sed en Esperanto senmotive insulta. Alia ekzemplo estas la geografiaj ĉefdirektoj: anstataŭ niaj Nord-OkcidentoNordoOrientoSud-Oriento ĉiam aperas Greka Vento (eĉ en Tibeto), Tramontano, Levanto, Siroko. Tutevidente, en la lingvo de la originalo tioj ne estas stilfiguroj, sed normalaj, stile neŭtralaj terminoj. Tial eĉ novfrance, kie tiaj vortoj (tramontane, sirocco ktp) konserviĝis kiel arkaismoj, ili ne estas taŭgaj tradukoj; tiom malpli en la lingvoj kie ili neniam ekzistis, kiel la rusa aŭ Esperanto. Tute prave en la rusa traduko aperas la normalaj vortoj cellingvaj (kiel NordoNord-Okcidento).

La vorto Levanto estas speciale konfuza, ĉar ĝi aperas ne nur en la senco relative-direkta (oriento), sed ankaŭ en la senco absoluta (“la Proksima Oriento”, ekz-e “la Levantaj Tartaroj” estas ne “la orientaj tataroj” el Ĉinio, sed tute male, la plej okcidentaj tataroj el la Okcidenta Azio. Normale mi evitas la eŭropocentrismajn misterminojn kiel “Proksima, Fora Oriento” (pli internaciaj kaj precizaj estas Okcidenta, Orienta Azio), sed ĉi tie “la Proksim-Orientaj tataroj” estus sufiĉe klara kompromiso.

Aliflanke, lasi tiajn rebusojn en la traduko estas samkiel elfrancigi la romantitolon “Quatre-vingt-treize” per “Kvaroble dudek kaj dek tri”: V. Hugo certe ne celis doni aritmetikan ekzercon, kaj temas simple pri franca nomo de la 1793a jaro.

La mongola ulus aperas kiel Sinjorejo (pĝ. 37) — temas pri apanaĝoj de la Ĉingisidoj. Tiu Sinjorejo pensigas pri “ejo por sinjor(ar)o”, kp “prefektejo” kontraste al “prefektujo”, “episkopejo” kontraste al “episkopujo” ktp; tial ĝi pensigas min pri ia Palazzo della Signoria, tiom pli ke parolas italo.

Pri iuj vortoj la tradukinto honeste kapitulacas (pĝ. 34):

La adjektivo nobla povas rilati al ĉio, al homo, al urbo, al vilaĝo … ĝi estas multsignifa kaj celas redoni tiun pozitivan impreson, kiun ricevis Marko Polo; ĝi pli-malpli valoras la esprimon “fame konata”. Li ne strebas esti pli preciza en sia priskribo. Pro tio mi lasis ĝin senŝanĝa ĉiufoje kiam ĝi aperas (kaj tio ofte okazas!)
Efektive, tio oftas kaj ĝenas, ekz-e (pĝ. 121):
Balk estas nobla urbo, kaj tre granda.
Oni povas bedaŭri la konfuzan pensmanieron de la antikvuloj, sed en la rusa traduko ĝi ne estas ĝena. Tie nobla estas tradukita ne kiel la moderna franca noble (благородный, sed per pli trafa знатный kio tuj klarigas la penson: la trafa esperantigo estus eminenta, kiu en Esperanto havas ĝuste tiun sencogamon: de eminenta sinjoro kaj eminentulo ĝis eminenta aferoz, eminentaj rimoj [Kalocsay], eminenta vino ktp.

Eĉ se nevole, la traduko imitas la lingvan nivelon de Rustisjeno …

Sergej Pokrovskij

Mia pritakso

Steloj:
FEL-kodo Pasvorto (pasvorto forgesita)

Ne pli ol 250 signoj. Eblas uzi iksojn por E-literoj. Se vi faris eraron, pritaksu denove. La malnova versio estos viŝita.